تركيبات شيميايي ، آلوده كننده محيط زيست دريا مترجم: حسن داداشي آرائي آفت زداي D.D.T (دي كلرو دي فنيل تري كلرو اتان) و تركيبات شيمي صنعتي به نام PcBs (پلي كلرو نيته بي فنيل) در محيط هاي دريايي شناسايي شده اند. اين تركيبات از نوع پايدار بوده و به طور عمده بر اثر فعاليت انسان وارد محيط زيست و درياها مي شوند. در دو دهه50 تا70 ميلادي استفاده از D.D.T به عنوان يك آفت زدا در سطح وسيعي صورت مي گرفت و از آن پس به عنوان يك ماده موثر براي اصلاح و بهبود محصولات كشاورزي مورد استفاده قرار گرفت. در حال حاضر در كشورهاي پيشرفته كه از توليدكنندگان اصلي اين محصول به حساب مي آيند، D.D.T به عنوان يك سم خطرناك و كشنده در جمع آلوده كننده هاي زيست محيطي شناخته مي شود.     PcBs از تركيبات شيمي صنعتي است كه از مواد اصلي محصولات گوناگون (از رنگها تا پلاستيك ها) محسوب مي شود. اين تركيب نيز به عنوان عامل متوقف كننده رشد موجودات دريايي شناخته شده كه موجب مرگ بسياري از موجودات دريايي مي شود. پژوهشگران با مطالعه در اين زمينه به مرگ ميگوها در خليج اسكا مبيا (Escambia) در فلوريدا به خطرناك بودن PcBs پي برده اند.          D.D.T و آسيب رساني به پوسته تخم پرندگان     در سال1971 توليد آفت زداي D.D.T به طور كلي در آمريكا ممنوع شد. در حالي كه تا آن زمان، معادل2 بيليون كيلوگرم(4/4 ميليارد پوند) از اين ماده شيميايي در ايالات متحده توليد شده بود. از سال1972 به بعد، استعمال D.D.T در نيمكره شمالي به طور كلي ممنوع شد. در ابتدا آسيب هاي حاصل از استفاده D.D.T و آفت زداهاي مشابه آن در محيط درياها آشكار شد و اثرات زيانبار آن بر پرندگان دريايي مورد توجه قرار گرفت.     غلظت زياد D.D.T در بدن موجودات دريايي كه غذاي پرندگان دريايي بودند موجب توليد تخمهايي با پوسته خيلي نازك توسط اين پرندگان شده بود. عقاب دريايي يكي از پرندگاني است كه در سواحل دريايي به شكار مي پردازد. در اواخر سال1950 جمعيت عقاب هاي دريايي در جزيزه لانگ (Long) رو به كاهش گذاشت و تا سال1960 ادامه يافت. علت كاهش جمعيت اين پرندگان وجود D.D.T در بدن ماهي هاي شكار شده در اين نواحي بود كه منجر به نازكي پوسته تخم اين پرنده و از ميان رفتن نسل آن مي شد.     مطالعات نشان داده است از سال1970 تا1976 به علت كاهش غلظت باقي مانده D.D.T ضخامت پوسته تخم پليكان هاي قهوه اي و عقاب هاي دريايي به ميزان يك درصد افزايش داشته است. تحقيقات نشان داد كاهش جمعيت پرندگان دريايي در طول سال1960 به علت مصرف D.D.T در محيط بوده است.          باقيمانده D.D.T و PcBs در محيط     هوا و جريان هاي سطحي رودخانه ها از عوامل اصلي ورود D.D.T و PcBs به اقيانوسها به حساب مي آيند. اين تركيبات در سطح آرام و شفاف آب اقيانوس همراه با تركيبات شيمي ارگانيك تجمع يافته و سپس به ذرات ديگر چسبيده و بتدريج به طرف كف حوضه هاي آبي فرو مي روند.     مطالعات در ساحل اسكاتلند نشان داده است كه غلظت هاي D.D.T و PcBs در آبهاي آزاد اقيانوس10تا12 مرتبه از آبهاي ساحلي كمتر است. براساس اندازه گيري ها وبررسي هاي انجام شده در قطب جنوب نفوذ D.D.T و PcBs در ارگانيسم هاي دريايي اين منطقه نيز اثبات شده است. چنانچه مي دانيد در اين منطقه صنعت يا كشاورزي وجود ندارد و اين تركيبات توسط باد و جريان هاي دريايي به اين منطقه حمل شده اند.          جيوه و شيوع بيماري در ميناماتافلز جيوه در درجه حرارت معمولي به صورت مايع است و مورد استفاده صنعتي زيادي دارد. اما زماني كه اين عنصر وارد اكوسيستم طبيعت مي شود به صورت يك تركيب ارگانيكي براي موجودات زنده سمي و خطرناك مي شود.     اولين فاجعه ناشي ازاثرات سمي بودن جيوه در سال1938 با تاسيس يك كارخانه شيميايي در خليج ميناماتا در ژاپن، به وقوع پيوست، اين توليدكننده استالدئيد (Acetaldehede) براي توليد خود نياز به جيوه داشت. اولين تغييرات اكولوژيكي (بوم شناختي) در خليج ميناماتا در سال1950 گزارش شده بود ولي اثرات آن در سال1953 در ساكنين اين ناحيه نمايان شد. در سال1956 سمي بودن جيوه به عنوان عامل بيماري در ميناماتا پس از18 سال (از زمان تاسيس كارخانه شيميايي در سال1938) به صورت اپيدمي درآمد.     بيماري ميناماتا موجب برهم خوردن سيستم اعصاب مي شود و اين اولين فاجعه اي بود كه از طريق آلودگي آبها بر موجودات اقيانوسي متوجه ساكنين اين نواحي شده بود. در سال1968 دولت ژاپن جيوه را عامل اين بيماري اعلام كرد و اين وضع موجب تعطيلي اين كارخانه شد.     با گذشت يك سال از بسته شدن اين كارخانه بيش از يكصد نفر دچار اين بيماري شده و نيمي از آنها از بين رفتند. دومين فاجعه حاصل از آلودگي طبيعت با جيوه توسط يكي ديگر از كارخانه هاي توليد كننده استالدئيد در نييگاتا (Niigata) در ژاپن به وقوع پيوست و اين كارخانه نيز در سال1965 تعطيل شد. طي سالهاي1965 تا1970 توسط مراكز معتبر علمي و تحقيقي گزارش هايي از آلودگي ناشي از جيوه در جانوران خوراكي دريايي تهيه شد.     مطالعات انجام شده درباره خوراك هاي دريايي مصرف شده در بين افراد مختلف، مقدار جيوه باقي مانده مجاز را در ماهي هاي صيد شده نشان مي دهد. اين مقدار باقيمانده با توجه به مسائل زير مورد بررسي قرار گرفته اند: مقدار ماهيهايي كه توسط گروههاي مختلف مردم به مصرف رسيده است، غلظت جيوه در ماهيهايي كه توسط همان جمعيت به مصرف رسيده است و مقدار حداقل جيوه مصرف شده (خورده شده) كه موجب علايم بيماري شده است.     ميزان مجاز جيوه قابل انتقال از ماهي هاي آلوده به بدن انسان،‌توسط دانشمندان سوئدي تعيين شده است و مقدار آن0/3 ميلي گرم در روز (0/3 mg/day) براي بك دوره200 روزه است.           Reference:     -Thurman، Harold،v-1998- Essentioal of oceanography     -Prentic، Hall،inc، Newjersey      □ تعداد خوانندگان اين مطلب: 1830